Aanwinsten: drie penningen, waaronder een zeldzame rekenpenning uit Veere

18 september 2025

Onlangs werd de collectie van het KZGW verrijkt met drie penningen, met als pronkstuk een zeldzame 16e-eeuwse rekenpenning uit Veere.

1) Rekenpenning ter gelegenheid van de installatie van Willem van Oranje als markies van Veere.
Deze penning werd geslagen in opdracht van de Staten van Zeeland in het 1581.¹ Dat jaar markeerde een belangrijk moment in de geschiedenis: door de afscheiding van de Republiek van het Spaanse koninkrijk kwam de titel van markies van Veere vrij, tot dan toe in handen van koning Filips II. De titel werd openbaar geveild, tegelijk met die van markies van Vlissingen. Vanuit verschillende kanten werd Willem van Oranje aangespoord om deel te nemen aan deze veilingen – en met succes. Voor ƒ 75.100 verwierf hij het markizaat van Vlissingen, en voor ƒ 74.500 dat van Veere. De penning werd in twee varianten uitgegeven: één met het wapen van Vlissingen en één met dat van Veere. Het nu verworven exemplaar behoort tot de Veerse versie.

Voorzijde: een handdruk door twee rechterhanden onder een Mercuriusstaf tussen het jaartal 1581. Daaromheen AVXILIA HVMILIA FIRMA CONSENSVS FACIT (Door samenwerking worden eenvoudige middelen krachtig). Keerzijde: het gekroonde wapen van Oranje en dat van de stad Veere, door een lint met knopen verbonden, waaromheen NODVS INDISSOLVBILIS (Onverbrekelijke knoop) met het muntteken van de Zeeuwse Munt (stadspoort van Middelburg) als scheidingsteken. Vervaardiger: Zeeuwse Munt Vervaardigingsjaar: 1581 Diameter: 27 mm Gewicht: 4,75 g Materiaal: koper Verwervingswijze: aankoop KZGW

2) Jubileumpenning Kraamcentrum Walcheren.
Onlangs ontving het KZGW een bijzondere schenking van de heer De Koning uit Rotterdam. Het gaat om een penning die afkomstig is uit de nalatenschap van zijn familielid, mevrouw J. Stroo uit Vlissingen. Zij kreeg deze penning in de jaren 80 van de vorige eeuw uitgereikt ter gelegenheid van haar 25-jarig jubileum als kraamverzorgster bij het Kraamcentrum Walcheren.

Voorzijde: Afbeelding van de barmhartige Samaritaan (Bijbel, Lukas 10: 25-37) en het signatuur van de ontwerper (JJP?). Keerzijde: J. STROO / 25 JAAR / KRAAMVERZORGSTER / KRAAMCENTRUM / WALCHEREN Vervaardiger: Fa. Begeer, Utrecht Vervaardigingsjaar: jaren 1970 Diameter: 40 mm Gewicht: 30 g Materiaal: zilver Verwervingswijze: schenking Hans de Koning

3) penning NIHIL SINE LABORE.
Op 14 oktober 1865 werd in Middelburg de gymnasiastenvereniging van het Stedelijk Gymnasium opgericht, destijds nog verbonden aan de Latijnse School. De vereniging kreeg de naam NIHIL SINE LABORE (niets zonder arbeid) en was daarmee een van de eerste leerlingenverenigingen in Nederland. In de beginjaren stonden de deuren alleen open voor jongens, maar vanaf 1910 konden ook meisjes lid worden. Een belangrijk aandachtspunt voor de vereniging was de beoefening van welsprekendheid. Onder de leden bevond zich onder anderen de dichter en classicus P.C. Boutens. ²

Voorzijde: In het midden Minerva, Romeinse godin van de wijsheid, kunsten, handel en strategische oorlogsvoering. Daaromheen de naam van de vereniging NIHIL SINE LABORE. Keerzijde: blanco Vervaardiger: onbekend Vervaardigingsjaar: onbekend Diameter: 40 mm Gewicht: 29 g Materiaal: brons Verwervingswijze: schenking Henk Groenendijk

Waarschijnlijk gaat het om hetzelfde type penning dat, bevestigd aan een draaglint, te zien is op deze foto. ZB/Beeldbank ZA rec.nummer 67608

Bronnen:
1 G. Van Loon, Beschrijving der Nederlandse Historipenningen dl. I, ’s-Gravenhage 1723, 296
2 Zeeuwse Encyclopedie, lees meer