Een middag van diepgaande discussies over de vraag hoe actueel de ideeën van de Verlichting nog zijn

20 april 2026

Studenten en docenten van de HZ organiseerden samen met het KZGW op 18 april een middag in de ZB met dialoogtafels rondom de vraag of anno nu idealen uit de Verlichting nog actueel zijn. Enkele tientallen studenten en andere geïnteresseerden, waaronder leden van het KZGW, bogen zich over idealen als tolerantie, gelijkwaardigheid en mede-menselijkheid. Het duurde niet lang of aan elke tafel werd diepgaand gediscussieerd over actuele zaken, waarbij met de nodige denkkracht het onderscheid werd gemaakt tussen tijdloze ideeën en actuele idealen. Al snel slopen politieke actualiteiten binnen.

Iemand merkte op dat de regering Trump een loopje neemt met zowat alle Verlichtingsideën die in de loop van eeuwen door filosofen en politici zijn aangedragen. Opvallend was dat oudere deelnemers (vrijwel allen ‘boomers’) duidelijk meer idealen uitdroegen dan de studenten, die zich in dat opzicht aanzienlijk terughoudender betoonden. Dat studenten van nu, geconfronteerd met de noodzaak om langer thuis te wonen en zonder een breed gedragen protestbewegingen zoals in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw, op een heel andere manier in het leven staan, werd duidelijk. Desondanks zijn de ideeën van de Verlichting naar de mening van de studenten onverminderd actueel maar idealen misschien minder ‘outspoken’.

Tjeu Strous
lid werkgroep Werkgroep Cultuur Historie KZGW

Achtergrond
Het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen werd in 1769 opgericht door Zeeuwen die die enthousiast waren over de ideeën van de Verlichting. Deze stroming, ontstaan in Frankrijk, zette zich in voor vrijheid van meningsuiting en de vrije beoefening van wetenschap. De samenleving ten tijde van de oprichting van het Zeeuws Genootschap was in veel opzichten verstard. In zekere zin laat die situatie zich vergelijken met ontwikkelingen in onze huidige samenleving, waarin discussies over de fundamenten van de democratie en thema’s als de energietransitie en het slavernijverleden sterk zijn gepolariseerd. Intussen is het Zeeuws Genootschap uitgegroeid tot een grote wetenschappelijke organisatie. Het beheert een omvangrijke erfgoedcollectie van meer dan 250.000 objecten, geeft het populair-wetenschappelijke Tijdschrift Zeeland uit en deelt kennis via internet en sociale media. Vanuit deze rijke traditie stelt het Zeeuws Genootschap zich de vraag in hoeverre de Verlichtingsidealen uit de achttiende eeuw ook vandaag de dag nog betekenis kunnen hebben voor onze samenleving.

Afbeeldingen:

1. Voorlezing van de tragedie De wees uit China van Voltaire in de salon van mevrouw Geoffrin Franse gastvrouw en schrijfster Marie-Thérèse Rodet Geoffrin omstreeks 1755. Centraal staat de buste van Voltaire, een van de grote verlichtingsfilosofen en -schrijvers van deze periode. Aanwezig zijn onder andere Jean-Jacques Rousseau  en Charles Louis de Secondat (Montesqieu).
> Achterste rij, van links naar rechts:  Jean-Baptiste-Louis Gresset, Pierre de Marivaux, Jean-François Marmontel, Joseph-Marie Vien, Antoine Léonard Thomas, Charles Marie de La Condamine, Guillaume Thomas François Raynal, Jean-Jacques Rousseau, Jean-Philippe Rameau, La Clairon, Charles-Jean-François Hénault, Étienne François, duc de Choiseul, a bust of Voltaire, Charles-Augustin de Ferriol d’Argental, Jean François de Saint-Lambert, Edmé Bouchardon, Jacques-Germain Soufflot, Jean-Baptiste Bourguignon d’Anville, Anne Claude de Caylus, Fortunato Felice, François Quesnay, Denis Diderot, Anne-Robert-Jacques Turgot, Baron de Laune, Chrétien Guillaume de Lamoignon de Malesherbes, Armand de Vignerot du Plessis, Pierre Louis Maupertuis, Jean-Jacques Dortous de Mairan, Henri François d’Aguesseau, Alexis Clairaut.
> Voorste rij, van rechts naar links: Montesquieu, Sophie d’Houdetot, Claude Joseph Vernet, Bernard Le Bouyer de Fontenelle, Marie-Thérèse Rodet Geoffrin, Louis François, Prince of Conti, Duchesse d’Anville, Philippe Jules François Mancini, François-Joachim de Pierre de Bernis, Claude Prosper Jolyot de Crébillon, Alexis Piron, Charles Pinot Duclos, Claude-Adrien Helvétius, Charles-André van Loo, Jean le Rond d’Alembert, Lekain at the desk reading aloud, Jeanne Julie Éléonore de Lespinasse, Anne-Marie du Boccage, René Antoine Ferchault de Réaumur, Françoise de Graffigny, Étienne Bonnot de Condillac, Bernard de Jussieu, Louis-Jean-Marie Daubenton, Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon

2. Sophie Krier en fotograaf Gijs Haak,‘What if we were to go under in the waves?’, geschonken door het University College Roosevelt te ere van het 250-jarige bestaan van het Genootschap. Studente Barbra Nawolga loopt als een moderne Minerva de golven uit, zeven muzen in haar kielzog. Alleen met de kennis uit verschillende disciplines, de inzichten van iedereen, en een toekomstgericht houding, zo is de boodschap, kunnen wij de grootste uitdaging van onze tijd aan: letterlijk niet onder gaan in de golven;