Nieuwe editie Tijdschrift Zeeland verschenen!

9 december 2025

In dit nummer van Tijdschrift Zeeland nemen we het thema Wetenschap in Zeeland bij de kop. Uiteraard historisch, want terugblikken kunnen we met trots. Maar ook hedendaags en toekomst gericht. Evert Meijers (Universiteit Utrecht en Delta Climate Center) laat zien hoe Zeeland nog altijd moeite heeft om op de politieke én weten schappelijke kaart van Nederland te komen. Ondanks haar economische betekenis en ligging tussen grootstedelijke regio’s krijgt de provincie nauwelijks aandacht in Den Haag en in academisch onderzoek. Die twee tekorten versterken elkaar: zonder kennis geen beleid, en zonder beleid geen kennis. Meijers schetst hoe Zeeland, met beperkte politieke vertegenwoordiging en weinig weten schappelijke aanwezigheid, worstelt om gehoord te worden. Pas wanneer wetenschap en politiek elkaar versterken – en Zeeland zelf durft te investeren in kennis – kan de provincie echt haar stem laten klinken.

De vraag waarom Zeeland zo weinig zichtbaar is in het nationale kennislandschap krijgt in dit themadossier een bredere context. De provincie kent immers een rijke wetenschappelijke traditie. Denk aan het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, sedert 1769. Denk aan pioniers als Isaac Beeckman, Pieter Zeeman, Buys Ballot en – recenter – Ko de Korte, wier ontdekkingen tot ver buiten Zeeland weerklonken en weerklinken. Denk ook aan Hilda Verwey-Jonker, die wetenschap en maatschappelijke betrokkenheid wist te verbinden. En vergeet niet Dario Fazzi van het in Middelburg gevestigde Roosevelt Institute for American Studies, hij timmert aan de weg met onderzoek naar de wisselwerking tussen water, cultuur en samenleving. Hun werk toont dat kennis in Zeeland altijd al vaste bodem onder de voeten had.

Barbara Oomen, tot 1 juni 2025 voorzitter van het college van bestuur van HZ University of Applied Sciences, bouwt in haar bijdrage voort op dat erfgoed. Haar pleidooi voor lange leerlijnen en sterker wetenschappelijk onderwijs laat zien dat wetenschap in Zeeland geen nieuw begin is, maar een herontdekking van een traditie. Een traditie die gehoord én gevoed moet worden.

Na het dossier verkennen we de rijkdom van de provincie op vele fronten. Verbaas u over het tot 1900 in zwang zijnde uitbesteden en veilen van kinderen. We hebben het over de betrokkenheid van Zeeland bij de watersnood van 1825 rond de Zuiderzee. Naar aanleiding van de pas verschenen roman ‘De zwarte poel’ maken we nader kennis met het werk van Jan Vantoortelboom – zeven romans in veertien jaar. Het graf van Nicolaas Cornelis Lambrechtsen (1752-1823) in Ritthem levert verrassende raadsels op. Kunstenaar Louis Heymans (1890-1977) treedt ons tegemoet als vernieuwer en pedagoog. Aan de vooravond van het 800-jarig bestaan van Sint Jansteen blikken we terug op de verwoesting van het dorp in 1747. Met Hanneke van Eijken in de rubriek Poëzie aan de vloedlijn en met onze boekrecensies hopen we u een Tijdschrift Zeeland aan te bieden waarmee u de feestdagen kunt trotseren – en met vertrouwen het nieuwe jaar in kunt stappen.

Jan van Damme, hoofdredacteur

Afbeeldingen
– Cover: Voorblad: Uitsnede uit het kunstwerk ‘What if we were to go under in the waves?’ (2019) van Sophie Krier en Gijs Haak, geschonken door University College Roosevelt aan het KZGW bij zijn 250-jarig jubileum. Het werk verbeeldt hoe we door kennis en samenwerking voorkomen dat we letterlijk en figuurlijk ten onder gaan in de golven. Zie ook pag. 52-53.Achterblad: Middeleeuwse gevel van het KZGW aan de Wagenaarstraat in Middelburg, Jan Frederik Schütz, aquarel, 1863, Zeeuws Archief, ZI-II-0717.
– Detail van folio 6 verso van de Loci communes van Isaac Beeckman. De passage onder de figuur begint als volgt: ‘Om te weten hoe hooghe dat de wolken vlieghen, so laet a Ziriczee syn ende b Montauban ofte eenighe andere plaatse, ende ick neme dat b van a licht 90 graden. Laet d een hagelwolcke syn, ofte eenich ander dync in de wolcken, dat men bekennen kan, ende recht over Ziriczee na b toevliecht … .’ Toen Beeckman dit schreef, begin 1613, woonde en werkte hij als kaarsenmaker in Zierikzee, terwijl zijn jeugdvriend Jacques Schouten theologie studeerde aan de protestantse universiteit in Montauban, bij Toulouse. Beeldbank Zeeland, ZB Bibliotheek van Zeeland, recordnr. 53158.
– Louis Heymans: Quintet, 1964, collage, gemengde techniek op canvasboard. Foto Ivo Wennekes, Zeeuws Museum, inv. nr. M77-039, © erven Louis Heymans