Schenking: Proefschrift tropenarts Dirk Metselaar

2 juli 2025

Naar aanleiding van de schenking onlangs van enige volkenkundige voorwerpen uit Nederlands Nieuw Guinea afkomstig van de tropenarts Dirk Metselaar (1914-2006) is zijn proefschrift boven water gekomen. Zijn onderzoek betreft een pilotproject met DDT-bespuiting bij de bestrijding van malaria rondom het Sentanimeer in Nederlands Nieuw-Guinea en op in dit meer gelegen eilandjes. Bespuiting van huizen van Papoea’s bleek malariabesmetting niet geheel te voorkomen, maar wel belangrijk te verminderen. De voornaamste oorzaken waren dat bewoners soms laat naar binnen gingen of in de tuinen overnachtten. Vanwege het internationale belang verscheen het proefschrift in het Engels (met een samenvatting in het Engels en in het Nederlands) onder de titel: A pilot project of residual insecticide spraying in Netherlands New Guinea, contribution to the knowledge of holo-endemic malaria.

Het boek is afkomstig uit de nalatenschap van Paul van Sluijs en is geschonken door zijn vrouw Joyce van Gelder uit Goes. Van Sluijs was lid van het Zeeuws Genootschap en recentelijk heeft het Genootschap een legaat van hem ontvangen. Dirk Metselaar was getrouwd met Titia van Sluijs en zij waren zijn oom en tante. De schenking van de voorwerpen komt van Paul van Sluijs’ broer Ernest van Sluijs en betreft een kralenschort, een gordelband, peniskoker, sagoklopsteen, haarkam en haarpennen die Metselaar had gekregen of gekocht in de omgeving van het Sentanimeer (zie het nieuwsbericht van 12 maart).

De oud-huisarts van Kamperland Dirk Metselaar (1914-2006) was in 1948 na een oproep daartoe als gouvernementsarts naar Nieuw-Guinea vertrokken, waar hij hoofd werd van de Afdeling Malariabestrijding verbonden aan de Dienst Gezondheidszorg in Hollandia. In een gebied waar zo’n 80 tot 100.000 Papoea’s wonen is jaren regelmatig met DDT gespoten. Een van de stellingen is dat welvaart in Nieuw-Guinea niet mogelijk is zonder effectieve malariabestrijding.

Het is een veel aangehaalde publicatie. Op 6 februari 1957 promoveerde hij hierop aan de Universiteit Leiden tot doctor in de geneeskunde bij prof. P.H. van Thiel. In Zeeuwse en landelijke kranten is er aandacht aan besteed. Hij kreeg voor zijn onderzoek de prestigieuze Eijkman Medaille wegens bijzondere verdiensten op het gebied van tropische geneeskunde.

De uitgave, in een rode linnen omslag, omvat 128 pagina’s en is gedrukt bij Drukkerij v.h. Kemink en Zoon te Utrecht. Het is opgedragen aan zijn vrouw Titia, die in Nieuw-Guinea werkzaam was als verpleegster. Er zijn niet veel exemplaren van het boek bekend. Het is niet aanwezig op de Bibliotheek van Zeeland. De familie schenkt het aan het KZGW. Waarschijnlijk is het zijn eigen exemplaar. Het is een mooie aanvulling in context van de collectie Boeken van het Genootschap, die tal van proefschriften van Zeeuwen omvat, te meer omdat er nu ook voorwerpen uit Nieuw-Guinea afkomstig van Metselaar zijn. Het boek zal worden toegevoegd aan het bruikleen in de Bibliotheek van Zeeland te Middelburg.

Bijna had het niet in deze vorm kunnen verschijnen. Op 9 december 1954 zijn bij een brand in het gouvernementsziekenhuis in Hollandia de apotheek en het laboratorium geheel afgebrand. Personeel van het ziekenhuis, geholpen door Papoea’s en politiemensen, konden slechts enkele waardevolle instrumenten redden. Het werk van de Afdeling Malariabestrijding en de gehele administratie van bloedonderzoeken gingen verloren. Gelukkig had Metselaar de documenten van zijn malariaonderzoek in de kampongs bij hem thuis, waardoor deze behouden zijn gebleven en hij ze kon gebruiken voor zijn proefschrift.