Terug naar Rederijkers in Zeeland

Rederijkerskamers in Oostburg

• Ghesellen vander Rethorycke
• De Jonghe Rethorisiens
• Ghesellen vander Rethorycke van Sint-Anne ghilde

Oudste vermeldingen

Oudste gegevens over (toneel)spelers in verband met Oostburg: Op 15 augustus 1450 is er sprake van de ‘ghezellen van oostburch’ tijdens de Onze-Lieve-Vrouwe ommegang in Biervliet. Zij vertoonden enkele esbattementen. In 1482 worden er in Biervliet speellieden uit Oostburg vermeld, die in de Kuisommegang esbattementen opvoerden. Eerder in het jaar hadden speellieden uit Biervliet esbattementen opgevoerd in Oostburg. Bij beide omschrijvingen is het niet duidelijk of het om rederijkers gaat. Dat is pas het geval in 1517.

Ghesellen vander Rethorycke 1517-1549

Tijdens de processie van het Heilig Kruis in 1517 in Oostburg wordt er deel genomen door ‘ghesellen vander Rethorycke’. De meeste van deze rederijkers waren van elders ingehuurd, omdat er in Oostburg zelf te weinig rederijkers waren. Er waren daardoor meer kosten dan gebruikelijk:

Bet(aelt) den ghesellen vand(en) Retorijke ten
o(m)meghanghe vande(n) heleghen cruuse
thuerl(ieden) coste waert by laste vand(en) wet
mids dat zij meer costen ghehadt hebben
dan zy pleghe(n) mids dat men de speil(er)s
nu meest van buute(n) daer thoe halen en(de) 
huere(n) moet te(n) coste vand(en) spele dus hier bet(aelt)  viij s(chellinghen) gro(ote)n. 

Geschiedenis:

Behalve de tegemoetkoming voor het huren van extra spelers kregen de rederijkers in 1517 ook een vergoeding voor de aanschaf van nieuwe kostuums. Die waren in 1520 deels gescheurd en deels gestolen, waarop de magistraat opnieuw een vergoeding gaf. Deelname van de rederijkers aan de ommegang van het Heilig Kruis in Oostburg was een jaarlijks terugkerende traditie. Vanaf 1534 krijgen de rederijkers hiervoor een vaste vergoeding van 20 schellingen in plaats van 11 schellingen. Zij moeten dan wel afzien van vrijstelling van accijns op het bier dat zij drinken. Met ingang van 1527 zien we ook betalingen in de stadsrekeningen van Oostburg voor het feest van de ‘conync vander Retoorycke’. In 1542/43 ontvangt de kamer een bijdrage in de kosten voor het toneel. In datzelfde jaar spelen de rederijkers een zinnespel op de kermis tijdens de jaarmarkt van Oostburg. 

De Jonghe Rethorisiens 1548

Geschiedenis:

Zowel bij rederijkerskamers als bij schuttersverenigingen was het niet ongewoon als er naast een bestaande groep een nieuwe vereniging werd geformeerd. In Oostburg werden aangeduid als de jonge rederijkers ter onderscheiding van de oude bestaande kamer. De geschiedenis rond deze groep is niet bekend, ze staan ook maar één keer genoemd in de stadsrekeningen zonder verdere omschrijvingen.

Ghesellen vander Rethorycke van Sint-Anne ghilde 1549-1556

Zinspreuk: ?
Patroonheilige: H. Anna, naamdag 26 juli
Vroegste bronvermelding: 1548/1549
Bron: GA Sluis, SA Oostburg, inv.nr. 422, Stadsrekeningen 1548-1549, f. 135v
Laatst bekende bronvermelding: 1555/1556
Bron: GA Sluis, SA Oostburg, inv.nr. 428, Stadsrekeningen 1555-1556, f. 231v
Blazoen: ?

Geschiedenis:

De patroonheilige was de Heilige Anna, de moeder van Maria en haar feestdag is op 26 juli. Sinds 1543 staan er in de naamlijsten van de kerkmeesters van Sint-Eloij en Sint-Baafs eveneens de deken en de vinders (bestuursleden) van het gilde van Sint Anna vermeld. In het jaar dat er een rederijkerskamer met deze naam bekend wordt, stoppen de vermeldingen in de naamlijsten. Pas in 1578, het jaar dat de Hervorming zijn intrede deed en een predikant met zijn werk begon, worden de vermeldingen in de naamlijsten hervat. 
Ook in deze nieuwe samenstelling worden de jaarlijkse betalingen door de magistraat voortgezet voor de deelname aan de Heilig Kruisprocessie en bij de viering van het koningsfeest. In 1549 wordt op sacramentsdag (oorspronkelijk tweede donderdag na Pinksteren) het spel van het heilig sacrament gespeeld. Een jaar later, in 1550, wordt

Oostburg in 1560, Jacob van Deventer

Bronnen

Publicaties:
Bibliografie / Literatuur:

• Adrie de Kraker en Jan van Loo (reds), Bourgondische Beschaving in Noord-Vlaanderen, 1400-1600. Over schutterijen, rederijkers, processies en sierletters, Aardenburg 2024, 111-113.

Archivalia:

• ARAB, RK 32090 Stadsrekening Biervliet 1450-1451, ongefolieerd.
• ARAB, RK 32120, Stadsrekening Biervliet 1481-1482, ongefolieerd.
• GA Sluis SA Oostburg inv.nrs. 402-428, Stadsrekeningen 1517-1556.
• GA Sluis SA Oostburg inv.nr. 817 (800 in de inventaris), belastingen en retributies Oostnurg 1536-1583, 1616, fol. 25v. 

Varia:

Laatst bewerkt 15 februari 2025.

Terug naar Rederijkers in Zeeland