Terug naar Rederijkers in Zeeland

[Naam onbekend]

Zinspreuk: ?
Patroonheilige: ?
Vroegste bronvermelding: 1589
Bron: J. Minneboo, ’s Heer-Abtskerke overloper 1589. Transcriptie, 1990. Serie Publicaties der Prae-1600 Club, nr. 34, p. 26.
Laatst bekende bronvermelding: 1799
Bron: GA Goes, Handschriftenverzameling , ab Utrecht Dresselhuis, J., Aantekeningen en afschriften van brieven over het rethorica- en handbooggilde te Nisse. 1799. Archiefnr. 31, sectie B.

Geschiedenis:
Deze kamer blijkt grond te bezitten in 1589 in de omgeving van Nisse, in Berbelshoek (‘s-Heer Abtskerke) en Schagtstreeke. De kamer bestond nog/opnieuw in de achttiende eeuw. Was actief tot ongeveer 1740 en daarna weer tijdelijk rond 1790.
In 1695 eiste de heer van Nisse de ontvangsten van het retoricagilde op van de weduwe van baljuw en secretaris Maarten de Vlieger die in 1683 was overleden.

Afb. 11. Ambachtsheerlykheyd van der Nisse (1696) met rechtsboven de molen aan de Sabskerkse Zandweg (klik om te vergroten).

In 1798 eigent de ambachtsheer zich het grondbezit toe van het rethoricagilde van Nisse. Het gaat daarbij om Schagtstreke, Welhoek, Schouwersweel, Troostweg (met de toevoeging “’s Heer Abstskerke”) en Berbelshoek. In een overloper van 1807 staat genoteerd dat Berbelshoek nog steeds in bezit is van “Rethorica Kamer Nisse”. Mogelijk bestond het rederijkersgilde vanaf 1800 alleen nog juridisch vanwege opheffing en onteigening van gilden eind 18e eeuw. Zie blog 113 voor meer informatie over het grondbezit van het retoricagilde van Nisse.

Kroniek van Nisse

1589

‘‘Camer van Rethorica in Nisse” staat genoteerd als eigenaar van ‘‘Barbelshouck’’
______________________________

^{Bron 01: J. Minneboo, ’s Heer-Abtskerke overloper 1589. Transcriptie, 1990. Serie Publicaties der Prae-1600 Club, nr. 34, p. 26.}

1695

De heer van Nisse eist de ontvangsten van het retoricagilde op van de weduwe van baljuw en secretaris Maarten de Vlieger die in 1683 was overleden.
______________________________

^{Bron 1: GA Borsele te Heinkenszand, Gerechtsrol Nisse 1654 – 1735, archiefnr. 3344 (online raadpleegbaar via FamilySearch).}

1702

Onder ‘‘Retorica gilde” staan op een inlegvel in de overloper van Nisse van 1702 de volgende namen genoemd: Schagtstreke, Welhoek, Schouwersweel, Troostweg (met de toevoeging “’s ‘H[eer] Abt[s]k[er]ke”) en Berbelshoek
______________________________

^{Bron 01: GA Borsele te Heinkenszand, inlegvel bij overloper van der Nisse verheverd  en overgeset in den jare 1702, archiefnr. 1377.}

1723 – 1726

Pachtinkomsten van ‘‘Schagtstreeke’’ van 2 pond en 10 schellingen
______________________________

^{Bron 01: GA Borsele te Heinkenszand, Rekeningen van inkomsten en uitgaven, archiefnr. 1152.}

1727 – 1735

Pachtinkomsten ‘‘Schagtstreken’’ van 3 pond, 12 schellingen en ¼ grooten (purguratieve rekening Schagtstreeke)
______________________________

^{Bron 01: GA Borsele te Heinkenszand, Rekeningen van inkomsten en uitgaven, archiefnr. 1153.}

1733

Pachter (baander) Adriaan de Hase neemt de pacht over van Janis Moerman wegens ‘‘insolventie van Janis Moerman’’ (purguratieve rekening Schagtstreeke)
______________________________

^{Bron 01: GA Borsele te Heinkenszand, Rekeningen van inkomsten en uitgaven, archiefnr. 1153.}

1795

Samuel du Pont houdt in ieder geval tot dit jaar de administratie van de pachtgelden bij. Wegens de omwenteling van dit jaar is onzeker wat de status van zijn werk en het grondbezit van de kamer was tot 1798
______________________________

^{Bron 01: GA Goes, Handschriftenverzameling , ab Utrecht Dresselhuis, J.,  Aantekeningen en afschriften van brieven over het rethorica- en handbooggilde te Nisse. 1799. Archiefnr. 31, sectie A}

1797 24 januari

Ondertekenaars van de purguratieve rekening van 1797: J. H. Verschoor van Nisse, Dirk Gerard de Leeuw, Marinus Eversen, Marinus Franse Gelok, Aarnout Westveer, Adriaan Grootemaat, J. B. op ’t Hoff
______________________________

^{Bron 01: GA Goes, Handschriftenverzameling , ab Utrecht Dresselhuis, J.,  Aantekeningen en afschriften van brieven over het rethorica- en handbooggilde te Nisse. 1799, archiefnr. 31.}

1798

Ambachtsheer, waarschijnlijk Jan Hendrik Verschoor van Nisse, eigent zich de grond van de kamer van Nisse toe
______________________________

^{Bron 01: GA Borsele te Heinkenszand, inlegvel bij overloper van der Nisse verheverd  en overgeset in den jare 1702, archiefnr. 1377.}

1799 8 oktober

Samuel du Pont wordt ontslagen als pachter “ingevolge een resolutie van het Departement van Schelde en Maas” met als reden “[…] overmits dezelve is een openbaar aanhanger van het stadhouderlijk en federatief bestuur en een bekende wederstrever van de groote beginselen der omwenteling van 1795”
______________________________

^{Bron 01: GA Goes, Handschriftenverzameling , ab Utrecht Dresselhuis, J.,  Aantekeningen en afschriften van brieven over het rethorica- en handbooggilde te Nisse. 1799. Archiefnr. 31, sectie B.}

1799 16 november

Eindafrekening grondbezit van Rethoricagilde Nisse. Hierbij hoort de overdracht van de bescheiden door Du Pont. Vermeld staat het bezit van het gilde: 20 pond, 18 schellingen en ¾ grootten Vlaams. De pachtinkomsten van de kavel in Berbelshoek bedragen 32 schellingen en die van Schagtstreeke 20 schellingen en 6 grootten (Eindafrekening 1799)
______________________________

^{Bron 01: GA Goes, Handschriftenverzameling , ab Utrecht Dresselhuis, J.,  Aantekeningen en afschriften van brieven over het rethorica- en handbooggilde te Nisse. 1799. Archiefnr. 31, sectie B.}

1807

”Berbelshoek” staat in overloper van 1807 genoteerd als eigendom van “Rethorica Kamer Nisse”
______________________________
^{Bron 01: GA Goes, archief.nr. 927.}

1832

Retorische kamer van Nisse kadastraal eigenaar van kavel ’s Heer Abtskerke B231 te Berbelshoek en B108 te Schagtstreke
______________________________

^{Bron 01: historische kadastrale kaart 1832 m.b.t kavel 231.}

1856

Rethorica Kamer Nisse staat in overloper van 1856 genoteerd als eigenaar van kavel B231 (overloper 1856)
______________________________

^{Bron 01: GA Goes, ’s Heer Abtskerke. Overloper 1856, inv.nr 931.}

1865

Kavels B231 en B108 in de verkoop “[…] welke goederen vroeger hebben toebehoord aan de voormalige Handboog- en Rethoricagilden te Nisse […]” met als administrateur en eigenaar de heer Kakebeeke
______________________________

^{Bron 01: Middelburgsche Courant, 10-10-1865, p4.
Bron 02: ZA Middelburg, 13.2 Notariële Archieven Zeeland 1842-1895, 1842 okt. 16-1895, 1004, 141-146 (scan 143).}

Wat is nu de laatst bekende bronvermelding van deze kamer?

Zoals bovenstaande kroniek verduidelijkt, is deze vraag niet eensluidend te beantwoorden. De ‘laatste bronvermelding’ is ten eerste letterlijk op te vatten als de laatste keer dat de kamer van Nisse staat vermeld in de bronnen. De laatste vermelding van grondbezit stamt uit 1856. Maar mogelijk gaat het alleen om een bestaan op papier, beter bekend als een juridische vermelding van het gilde.

Ten tweede kan gekeken worden naar de aanwezigheid van aanwijzingen of zelfs bewijs voor een actief bestaan van een rederijkerskamer in Nisse. Aanwijzingen dat dit op een zeker moment het geval was kunnen worden geleverd door de vermelding van namen van de leden. Gezien Samuel du Pont “…in het oude bestuur van zaken voor den jare 1795” de inkomsten van pachtgelden van het Rethoricagilde zou hebben geadministreerd (zie blog 113), lijkt te worden gedoeld op het bestuur van het retoricagilde waarvan hij deel uitmaakte. Het laatste jaartal dat in de nu bekende bronnen verknoopt is met een van de leden is 1799, toen Samuel du Pont officieel van zijn administratieve taken werd ontheven. De eindafrekening stamt uit datzelfde jaar, en toont onder andere de contanten waarover de kamer waarschijnlijk op dat moment nog beschikte.

Bronnen

Bibliografie / Literatuur:
Blog 113 Rederijkers in Nisse en hun grondbezit.

Archivalia:
– J. Minneboo, ’s Heer-Abtskerke overloper 1589. Transcriptie, 1990. Serie Publicaties der Prae-1600 Club, nr. 34.
– GA Borsele te Heinkenszand, Rekeningen van inkomsten en uitgaven, archiefnr. 1152 en 1153.
– GA Borsele te Heinkenszand, inlegvel bij overloper van der Nisse verheverd en overgeset in den jare 1702, Archiefnr. 1377.
– GA Borsele te Heinkenszand, Gerechtsrol Nisse 1654 – 1735, archiefnr. 3344.
– GA Goes, Handschriftenverzameling , ab Utrecht Dresselhuis, J., Aantekeningen en afschriften van brieven over het rethorica- en handbooggilde te Nisse. 1799. Archiefnr. 31.
– ZA Middelburg, OAT 994 HAB-B-013.
– ZA Middelburg, OAT 994-NIS-B-006.

Varia:
^{Repertorium rederijkerskamers DBNL:
Nisse, Naam onbekend: BEKIJK BRONNEN}

Terug naar Rederijkers in Zeeland

^{Laatst bewerkt 22 november 2025.}