Terug naar Rederijkers in Zeeland
Terug naar Alles over het toneel van Rederijkers in Zeeland

Het rederijkersgezelschap De Fiolieren en haar toneelopvoeringen.

Op deze pagina wordt gewerkt aan een zo compleet mogelijk overzicht van alles wat we weten over het rederijkerstoneel in ‘s-Gravenpolder. Wie meer in het algemeen wil weten over de geschiedenis van rederijkerskamer De Fiolieren uit ‘s-Gravenpolder kan hier terecht met ook een lijst met de titels van de toneelspelen. Behalve de transcripties zal er ook aandacht zijn voor de geschiedenis van de collectie toneelspelen en toneelrollen gedurende de laatste twee eeuwen, om precies te zijn; vanaf 1818.

Elke toneelrol en elk toneelspel kan in Pdf worden gedownload. Deze transcripties en publicaties mogen vrijelijk worden gebruikt en gedeeld onder vermelding van de herkomst Projectgroep Rederijkers in Zeeland. Bij de transcripties hebben we dankbaar gebruik gemaakt van de concepten die gemaakt zijn door ons voormalig lid Herbert Mouwen (†). Elke Pdf wordt begeleid door de titel en (zo mogelijk) van een samenvatting van de inhoud. De originelen zijn te raadplegen in het Gemeentearchief van Borsele te Heinkenszand. De inventarisnummers zijn overgenomen uit het Archief van de rederijkerskamer De Fiolieren te ‘s-Gravenpolder 1596-1813. In eerste instantie komen de teksten beschikbaar, in een later stadium hopen we ook de foto’s te kunnen laten zien. Alle samenvattingen zijn voor een belangrijk deel afkomstig uit W.M.H. Hummelen, Repertorium van het rederijkersdrama 1500 – ca. 1620. Assen 1968, herziene digitale editie 2003 (DBNL).

DE TONEELSPELEN

Inhoud inv.nr. 27 (Hummelen 1 U 3): Arm van State ( 1371 versregels)
Personen: Groote Hoocheyt; Weeldich Leven; Godts Genade; Troostelycke Bystant; Arm van State; Goede Vermaninge; Menschelycke Crancheyt; Fortuna; Menich Soldaet; De Dochter Syon.

Menschelycke Crancheyt hier in Syon achterlaat onder aansporing tot bidden en
waken.

De sinnekens Groote Hoocheyt en Weeldich Leeven komen overeen Arm
van State, die ‘is geworden een heijlich kint’ te verleiden tot weeldich leeven en
hoocheyt’ en zien inderdaad kans Arm van State tot Fortuna te brengen, die echter
niet in staat is hem de in het vooruitzicht gestelde rijkdom te verschaffen. Wie niet
voor het geluk geboren is, kan het ’t beste proberen via een loopbaan als militair tot
aanzien en welstand te komen.

Een ontmoeting met Menich Soldaet werkt op Arm van State zo ontnuchterend, dat hij berouw krijgt gehoor gegeven te hebben aan de sinnekens. Op zijn klacht, in de vorm van een referein met de stok ‘Och die Godts
genade derven moet sal qualijck varen’, verschijnt Goede Vermaninge, die Arm van
State nu kan voeren tot Godts Genade en Troostelycke Bystant en het door deze
gegeven onderricht.

Intussen heeft zich, (na de ontmoeting van Menich Soldaet en
Arm van State) het volgende afgespeeld met de tweede hoofdpersoon van het spel,
Menschelycke Crancheyt. Goede Vermaninge is hem weer op komen zoeken en na
een scène met onderricht van Godts Genade en Troostelycke Bystant zien ze kans
samen de aanval van de sinnekens af te slaan, door deze in een scène-apart voorbereid.
Troostelycke Bystant en Godts Genade voegen zich er weer bij en Menschelycke
Crancheyt wordt voor de dochter Syon geleid, om daar te horen van haar bruidegom
en genood te worden tot de bruiloft (Vgl. Matth. 25:1-13). Goede Vermaninge krijgt
hier ook opdracht zich het lot van Arm van State aan te trekken, en zo gaat de
handeling dan weer op déze hoofdpersoon over. De tekst breekt af precies aan het
slot van de scène waarin Arm van State door Godts Genade en Troostelycke Bystant
wordt terecht gewezen.

NB 1 Begin en eind van dit spel ontbreken.
NB 2 Oorspronkelijke titel: het spel de feeste arm state, nr. 17 in het register achter in
comparitieboek 1716-1740, inv. nr. 5 in het Archief van de rederijkerskamer De
Fiolieren.

NB 3 Zie over dit spel Blog 118.

Pdf 27_ Arm van State

Inhoud inv.nr. 31 (Hummelen 1 U 4): Niemans Eighen en Mij Selfs Onvrij (411 versregels)
Personen: NiemansEijghen; EensAnders Vruecht; Mijselfs Onvrij

Hummelen vermeldt geen inhoud.

NB 1 Begin van het spel ontbreekt.
NB 2 Oorspronkelijke titel: een brulofts speleken (onzeker), nr. 20 in het register achter in
comparitieboek 1716-1740, inv. nr. 5 in het Archief van de rederijkerskamer De
Fiolieren.
NB 3 Parallelteksten Hummelen H 6v, J 6v; het betreft een tafelspel bij een bruiloft.
NB 4 Tafelspel, zie P. Lammens-Pikhaus, Het tafelspel bij de rederijkers, Gent 1988 en 1989,
p. 51.

NB 5 Een paralleltekst van dit spel in: Houwaert, Jean-Bapt., Den handel der Amoureusheyt Jnhoudende deVier Poetische Spelen etc., Rotterdam, J. van Waesberghe 1621. De paralleltekst is het vierde spel: Leander en Hero.

Pdf 31_Niemans_Eijghen_en_Mij_Selfs_Onvrij

Inhoud inv.nr. 36 (Hummelen 1 U 1): Lucrecia (308 versregels).
Personen: Sextus; Lucretya; Oncuijs Begeeren; Opstel van Hooverdie.

Dit spel moet een dramatisering geweest zijn van de geschiedenis van de kuise Lucretia, die door Sextus Tarquinius onteerd werd en daarna de hand aan zich zelf sloeg Het bewaard gebleven gedeelte behelst: een scène tussen Sextus en de sinnekens Oncuijs Begeeren en Opstel van Hooverdie, die hem bestoken met argumenten om aan zijn liefde voor Lucretia toe te geven; een monoloog van Lucretia die haar typeert als zedige en ijverige huisvrouw; een scène-apart van de sinnekens; een monoloog van de dodelijk verliefde Sextus. De tekst breekt af kort nadat de sinnekens zich dan weer bij Sextus hebben gevoegd.

NB 1 Begin en eind van dit spel ontbreken.
NB 2 Vergelijk Titus Livius (ca. 59 v. Chr.-17 n. Chr.), Ab Urbe Condita, Lib. I, cap. 58 (boek 1, hoofdstuk 58).
NB 3 Toneelspel: André Obey, Le Viol de Lucrèce (1931)
NB 4 Operabewerking, Benjamin Britten (1913-1976), The Rape of Lucretia (1946)
NB 5 Bewerking: Angélica Liddell,  You are my Destiny (2015); zie de Toneelrecensie van Kester Freriks in de Theaterkrant van 3 juni 2015.

Pdf 36_Lucrecia

Wordt vervolgd.
Terug naar Rederijkers in Zeeland
Terug naar Alles over het toneel van Rederijkers in Zeeland
Laatst bewerkt: 6 september 2026.