Terug naar overzicht blogs

De rederijkerskamer van Nisse blijft vragen oproepen. In blog 113 werd aangetoond dat de kamer onafgebroken grond in bezit had van 1589 (tevens het jaartal waarin we voor het eerst van de rederijkers van Nisse vernemen) tot in elk geval 1856. Verder weten we dat de kamer tot 1740 actief is geweest en na 1790 weer tijdelijk actief was[1]. Over die opleving na 1790 is na nieuw onderzoek misschien iets meer te vertellen. In blog 113 was niet alleen over langdurig grondbezit te lezen, er was ook sprake van een administrateur die in de tijd van de Bataafse Republiek (1795-1806) de overdracht van onroerend goed van het rederijkersgilde naar het nieuwe gezag traineerde. Naar deze administrateur, Samuel du Pont, besloot ik wat verder onderzoek te doen nadat ik op de internetpagina van Zeeuwen Gezocht had gezien dat Du Pont in 1787 in Heinkenszand was komen wonen[2].

Samuel du Pont is in 1748 geboren in Axel en is de zoon van Samuel du Pont, burgemeester van Sas van Gent.
Op de internetpagina “Zeeuwen gezocht” van het Zeeuws Archief staan van Samuel du Pont twee vermeldingen, de eerste is van oktober 1797[3].
We lezen er dat Samuel du Pont 50 jaar is en inwoner van Heinkenszand. Bij beroep wordt vermeld: Secretaris gedimileerd.
De vermelding “secretaris gedimileerd” roept vragen op. Het woord is niet terug te vinden in woordenboeken, zelfs niet in Woordenboek Nederlandse Taal. Waarschijnlijk betreft het een schrijffout.

Op 6 februari 1916 verschijnt er in de Goessche Courant een artikel onder de kop “Iets over de vroegere gemeenteautoriteiten te Nisse”[4].  In dit artikel wordt Samuel du Pont genoemd als “de laatste baljuw onder de oude regeering, tevens secretaris”. Verder lezen we dat hij na 1795 “wegens gehechtheid aan de stadhouderlijke regeering” is ontslagen. Het woord baljuw wijst op “een ambtenaar die tijdens het ancien regime de vorst vertegenwoordigde in landelijke gebieden en in sommige gevallen in steden.” De term “ancien regime” verwijst dan weer naar het politieke en sociale stelsel dat bestond in grote delen van Europa in de periode voor de Franse Revolutie van 1789. De eerdere vermelding “secretaris gedimileerd” lijkt hiermee verduidelijkt te worden: Du Pont is na 1795 om politieke redenen ontslagen. Door dit artikeltje in de Goessche Courant weten we als bijvangst dat Samuel du Pont ook nog secretaris was van Heinkenszand en ’s Heerenhoek.

Uit Goessche Courant 2 februari 1916

In 1811 wordt in “Zeeuwen Gezocht” over hem vermeld dat hij “rentier” is, geboren  in 1748 in Axel en woont in Heinkenszand sinds 1787[5].

Na zijn verhuizing naar Heinkenszand in 1787 moet hij baljuw in Nisse zijn geworden, vier kilometer verderop. Hij is ook actief als secretaris van Heinkenszand en ook van  ’s Heerenhoek, dat op een steenworp afstand van Heinkenszand ligt. In 1796 blijkt hij ook nog penningmeester te zijn van het Waterschap. Uit de notulen van de Edelmogende heeren Staten van Zeelandt blijkt dat de inwoners van Heinkenszand in de revolutionaire tijden van de Bataafse Republiek (1795-1806) een eigen penningmeester voor “de Wateringe van Heinkenszand” hebben gekozen, burger Jacobus Dominicus. Het waterschap is niet onder de indruk en laat weten dat de Waterpenningen van 1796 toch echt moeten worden afgedragen “aan den fungerenden penningmeester Samuel du Pont”[6].

Revolutionaire perikelen in de Wateringe van Heinkenszand in 1796

En dan komen we Samuel du Pont in 1798 ook tegen in de “Besluiten der Eerste kamer.”[7] Hij blijkt de vertegenwoordiger te zijn van “de Parochie van  Heerenhoek, Kerk en Armen van Heinkenssant, mitsgaders den Grooten Armen en Kerke van Nisse”.

Vermelding functies Samuel du Pont in 1798

In tegenwoordige termen zou je Samuel du Pont kunnen omschrijven als iemand die in het maatschappelijk middenveld vele functies bekleedt. Hij heeft, na zijn vestiging in Heinkenszand in 1787, blijkbaar niet veel tijd nodig gehad om zich in allerlei maatschappelijke organisaties en overheidsinstellingen te begeven om daarin vervolgens functies te gaan uitoefenen.

Dit blog begon o.a. met de opmerking dat de rederijkers van Nisse rond 1790 weer een periode van hernieuwde activiteit kenden. Samuel du Pont vestigde zich in 1787 in het buurtdorp Heinkenszand. We hebben intussen Du Pont leren kennen als actief bestuurder in allerlei organisaties. Het moet een maatschappelijk betrokken iemand geweest zijn, iemand die de oude instituties, zoals bijvoorbeeld het rederijkersgilde, een warm hart toedroeg. Dat laatste blijkt uit de beschermende rol die hij heeft proberen te spelen toen onteigening van de onroerende goederen van het rederijkersgilde aan de orde was. Voor die bescherming heeft hij een prijs betaald. Het kan erop duiden dat het rederijkersgilde voor hem meer heeft betekend dan alleen administratieve werkzaamheden. Het is daarom niet onaannemelijk en zelfs voor de hand liggend dat de komst van Samuel du Pont naar het westen van Zuid-Beveland en de hernieuwde activiteit van de rederijkerskamer van Nisse aan het einde van de 18^e eeuw sterk met elkaar verbonden zijn. Daarom besluiten we dit blog met een hypothese: Samuel du Pont heeft eind 18^e eeuw een grote rol gespeeld in de rederijkerskamer van Nisse en is wellicht zelf ook rederijker geweest.

Ko Dek
januari 2026

Noten

[1]  https://kzgw.z2d.nl/wetenschappelijke-artikelen/nisse/

[2]  https://www.zeeuwsarchief.nl/zeeuwen-gezocht Zoekterm: Samuel du Pont.

[3]  Ibidem.

[4]  Goessche Courant, 6 februari 1916.

[5] https://www.zeeuwsarchief.nl/zeeuwen-gezocht Zoekterm: Samuel du Pont.

[6] Notulen van de Edel mogende heeren Staten van Zeelandt,  25 november 1796, p.450.

[7] Besluiten der Eerste Kamer van het Vertegenwoordigend Lichaam des Bataafschen volks. Derde deel Tweede stuk 1798.

Via de nieuwsbrief van het KZGW blijft u altijd op de hoogte van de berichten van Rederijkers Zeeland. Ook zonder lid te zijn van het KZGW kunt u zich via deze link voor de nieuwsbrief inschrijven.

Terug naar Rederijkers in Zeeland